น้ำมันแพง ใครได้กำไร? อดีต รมว.คลัง เปิด 3 แนวทาง แก้เกมพลังงาน

น้ำมันแพงเพราะต้นทุนสูงขึ้นจริง หรือประชาชนกำลังแบกรับกำไรของโรงกลั่น? นายธีระชัย ภูวนาถนรานุบาล อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เสนอให้รัฐบาลทบทวนโครงสร้างราคาพลังงาน ควบคุมค่าการกลั่น เปิดเผยข้อมูลน้ำมันนำเข้าล่วงหน้า 8 สัปดาห์ และเก็บภาษีพิเศษจากกำไรส่งออกน้ำมัน เพื่อลดภาระประชาชนและเพิ่มความมั่นคงด้านพลังงาน

เจรจาสหรัฐฯ-อิหร่าน ชี้ทิศทางราคาน้ำมัน

นายธีระชัยมองว่า หากสหรัฐฯ และอิหร่านบรรลุข้อตกลง ราคาน้ำมันมีโอกาสลดลงรวดเร็ว แต่หากการเจรจาล้มเหลว ความเสี่ยงสงครามขยายตัวอาจทำให้ราคาน้ำมันสูงต่อเนื่องและกระทบเศรษฐกิจโลก

อีกประเด็นที่ต้องจับตาคือรายงานการโจมตีสถานีสูบน้ำมันของซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางขนส่งน้ำมันที่หลีกเลี่ยงช่องแคบฮอร์มุซ โดยยังต้องรอข้อมูลยืนยันความเสียหาย หากสถานีหยุดทำงานอาจต้องใช้เวลาหลายเดือนในการซ่อมแซม

ขณะเดียวกัน มีรายงานผู้แทนจากปากีสถาน กาตาร์ และซาอุดีอาระเบียเดินทางไปหารือที่กรุงเตหะราน เมืองหลวงของประเทศอิหร่าน นายธีระชัยมองว่าอาจสะท้อนความคืบหน้าของการเจรจา ซึ่งข้อเรียกร้องหลักของอิหร่านมี 3 ข้อ ได้แก่ ยกเลิกมาตรการปิดล้อม ปลดอายัดเงินดอลลาร์ และยอมรับสิทธิในการควบคุมเรือผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

นอกจากนี้ การเจรจาอาจเชื่อมโยงกับความขัดแย้งระหว่างซาอุดีอาระเบียกับกลุ่มฮูตี ซึ่งมีรายงานการโจมตีท่อส่งน้ำมัน โรงกลั่น และสนามบินของซาอุดีอาระเบียด้วย อย่างไรก็ตาม นายธีระชัยย้ำว่าเป็นการวิเคราะห์จากข้อมูลข่าวสารที่เปิดเผยต่อสาธารณะ ไม่ใช่ข้อมูลวงใน

เรือบรรทุกน้ำมันเสียหาย เสี่ยงกระทบเงินเฟ้อโลก

นายธีระชัยเตือนว่า หากสงครามยืดเยื้อ การโจมตีเรือบรรทุกน้ำมันอาจกระทบการขนส่งทั่วโลก โดยเรือขนาดใหญ่บรรทุกน้ำมันได้ราว 2 ล้านบาร์เรลต่อลำ มีอยู่ทั่วโลกประมาณ 900 ลำ หากเสียหายอาจต้องใช้เวลาซ่อมหลายเดือน ส่วนการต่อเรือใหม่ใช้เวลาประมาณ 3 ปี

ในทางกลับกัน หากความขัดแย้งคลี่คลาย ตะวันออกกลางจะต้องลงทุนฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานจำนวนมาก ซึ่งจีนอาจได้รับประโยชน์จากงานก่อสร้างและซ่อมแซมในระยะยาว

คุมค่าการกลั่น ลดภาระประชาชน

สำหรับประเทศไทย นายธีระชัยมองว่า ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ปริมาณน้ำมันดิบเท่านั้น แต่กำลังการกลั่นทั่วโลกลดลงจากความเสียหายของโรงกลั่นในตะวันออกกลางและรัสเซีย ส่งผลให้น้ำมันสำเร็จรูป โดยเฉพาะดีเซลและเชื้อเพลิงอากาศยาน มีความตึงตัวและราคาสูงขึ้น

ไทยอ้างอิงราคาน้ำมันสำเร็จรูปหน้าโรงกลั่นจากตลาดสิงคโปร์ ทำให้ราคาภายในประเทศปรับขึ้นตามตลาดโลก แม้ต้นทุนการกลั่นในประเทศอาจไม่ได้เพิ่มขึ้นในระดับเดียวกัน

พร้อมมองว่า การใช้เงินกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงและการกู้เงินเพื่อพยุงราคาเป็นการแก้ปัญหาปลายเหตุ เพราะรัฐต้องรับภาระอุดหนุน ขณะที่โรงกลั่นอาจได้กำไรเพิ่มขึ้น จึงเสนอให้รัฐบาลกำหนดเพดานค่าการกลั่นที่เหมาะสมและตรวจสอบให้ชัดเจน เพื่อป้องกันกำไรที่สูงเกินควรในช่วงตลาดตึงตัว

เสนอ 3 มาตรการบริหารน้ำมัน

กรณีรัฐบาลมีแนวคิดส่งออกน้ำมันสำเร็จรูปส่วนเกิน นายธีระชัยเห็นว่าสามารถทำได้หากมีน้ำมันเพียงพอ แต่ต้องประเมินความมั่นคงด้านพลังงานล่วงหน้า ไม่ใช่ดูเฉพาะปริมาณที่มีอยู่ในปัจจุบัน โดยเสนอ 3 แนวทาง

1. เปิดข้อมูลน้ำมันนำเข้าล่วงหน้า 8 สัปดาห์

รัฐบาลควรเปิดเผยรายสัปดาห์ว่าจะมีเรือบรรทุกน้ำมันเข้าประเทศกี่ลำและมีปริมาณเท่าใด เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบได้ว่ามีน้ำมันเพียงพอหรือไม่ ก่อนอนุญาตให้ส่งออกน้ำมันสำเร็จรูป

2. คุมกำไรขายในประเทศ เก็บภาษีพิเศษจากกำไรส่งออก

ควรกำหนดเพดานค่าการกลั่นสำหรับน้ำมันที่จำหน่ายในประเทศ โดยเฉพาะดีเซล ส่วนกำไรส่วนเพิ่มจากการส่งออกที่เกิดจากสถานการณ์ตลาดโลก ควรจัดเก็บภาษีพิเศษและนำรายได้ไปลดหนี้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง แทนการให้ประชาชนแบกรับภาระผ่านการอุดหนุนราคา

3. ใช้เงื่อนไขส่งออกน้ำมันสกัดธุรกิจสีเทา

นายธีระชัยเสนอให้รัฐบาลพิจารณาเงื่อนไขการขายน้ำมันให้ประเทศเพื่อนบ้าน โดยอาจไม่ส่งออกไปยังประเทศที่ปล่อยให้ธุรกิจสีเทา เช่น แก๊งคอลเซ็นเตอร์และการพนันออนไลน์ ดำเนินการ เพราะการขายน้ำมันอาจเป็นการสนับสนุนกิจกรรมเหล่านี้ทางอ้อม

จี้ปฏิรูปโครงสร้างน้ำมัน ก๊าซ และไฟฟ้า

ในระยะยาว นายธีระชัยเห็นว่ารัฐบาลต้องปฏิรูปโครงสร้างธุรกิจพลังงาน ไม่ใช่พึ่งการตรึงราคาและเงินอุดหนุนเพียงอย่างเดียว เนื่องจากธุรกิจน้ำมัน ก๊าซ และไฟฟ้ามีผู้ประกอบการรายใหญ่เพียงไม่กี่ราย ทำให้การแข่งขันอาจไม่เสรีอย่างแท้จริง

สำหรับก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทย เขาเสนอให้ทบทวนการอ้างอิงราคาจากสิงคโปร์ และให้ผู้บริโภคไทยมีสิทธิใช้ก๊าซต้นทุนต่ำในประเทศก่อน ส่วนธุรกิจไฟฟ้า ควรเปิดทางให้รับซื้อไฟฟ้าจากประชาชนที่ติดตั้งโซลาร์รูฟท็อปก่อนพิจารณารับซื้อจากโครงการโซลาร์ฟาร์มขนาดใหญ่

นายธีระชัยสรุปว่า รัฐบาลควรปรับกติกาการแบ่งผลประโยชน์ในธุรกิจพลังงานให้เป็นธรรมมากขึ้น ลดการกระจุกตัวของกำไร และให้ประชาชนได้รับประโยชน์จากทรัพยากรพลังงานของประเทศมากขึ้น เพื่อบรรเทาภาระค่าครองชีพในระยะยาว